Terremoto de 1755 (vervolg)

Vandaag verscheen er op internet een artikel over een groot internationaal onderzoek op en in de zeebodem ten zuidwesten van Portugal. Wetenschappers van de Vrije Universiteit Amsterdam, de Universiteit van Lissabon en de Johannes Gutenberg Universiteit uit Mainz onderzochten bodem en diepere aardlagen in een deel van de Atlantische Oceaan. In dit gebied vond op 1 november 1755 een aardbeving plaats waardoor een groot deel van Lissabon werd verwoest. Over deze terremoto, een alles verwoestende ramp in drie delen, schreef ik al eerder; klik hier om dat verhaal te lezen. Bij die aardbeving, die wordt gezien als de grootste ooit in Europa waargenomen, kwamen zo'n 50.000 mensen om het leven. Er ontstonden zelfs tot dicht bij Nederland tsunamigolven die schade aanrichtten aan onder meer schepen in havens.

Een belangrijke conclusie van het onderzoek: een dergelijke catastrofale beving is opnieuw mogelijk, zelfs waarschijnlijk, wellicht op ongeveer dezelfde locatie. "Een dergelijke grote aardbeving gaat sowieso gebeuren in de toekomst, maar wanneer en waar is nu nog moeilijk te zeggen," zegt Wouter Schellart, aardwetenschapper bij de VU Amsterdam.

Hij legt uit dat het allemaal draait om de druipstructuur. Onder een vlak stuk oceaanbodem op ongeveer vijf kilometer diepte ten zuidwesten van Portugal vonden Schellart en zijn team een ongewone druipstructuur. Die bestaat uit relatief zwaar gesteente, tot een diepte van tweehonderd kilometer, en bevindt zich aan de randen van twee tektonische platen, de Afrikaanse en Euraziatische. De twee aardplaten, die naar elkaar toe bewegen, hebben de structuur van gesteente langzaam dieper de aarde in geperst, in de vorm van een druppel. "Dergelijke druipstructuren zijn al eerder ontdekt op andere plekken op aarde, maar dan altijd onder continenten. Dit is de eerste keer dat zo'n structuur is ontdekt onder een oceaanbodem."

De structuur van gesteente leidt volgens de wetenschappers tot het ontstaan van breuken in de bovenliggende aardkorst van het gebied, tot wel 30 kilometer diep. Ze ontdekten dat voor dit natuurfenomeen specifieke ingrediënten nodig zijn, die toevallig in dit gebied aanwezig zijn. Daar kwamen zij achter met behulp van computermodellen waarmee zij nabootsten hoe dergelijke structuren onder de oceaanbodem ontstaan. 

"Omdat de druipstructuur in de toekomst opnieuw voor krachtige aardbevingen zou kunnen zorgen, is onderzoek naar het gebied heel belangrijk," zegt Schellart. De wetenschappers hebben ondergrondse structuren in kaart gebracht, onder meer door middel van seismisch onderzoek. "Met seismische meetstations konden we als een soort röntgenstraling door de aardkorst kijken. Daarbij zijn ook geluidstrillingen gebruikt. Op basis daarvan hebben we computermodellen gemaakt die de ondergrondse structuren laten zien en welke krachten, spanningen en plaat-tektonische bewegingen er voorkomen."
Hij zegt verder: "Om de oorsprong van deze aardbeving te begrijpen is er meer onderzoek nodig. Ook om te kunnen voorspellen waar en wanneer er in de toekomst weer een dergelijke verwoestende aardbeving plaats zal vinden."